Wspólnota to generalnie typ zbiorowości oparty na silnych, mentalnych i emocjonalnych więziach, nieformalnej strukturze, dominujący przede wszystkim w społeczeństwach pierwotnych i kulturach duchowych. W ujęciu Ferdinanda Tönniesa wspólnota (Gemeinschaft) jest przeciwstawnym typem zbiorowości wobec zrzeszenia statutowego (Gesellschaft) i charakteryzuje się tym, że więzi wytwarzane są w oparciu o pokrewieństwo lub braterstwo, kontrola społeczna sprawowana jest dzięki tradycji, natomiast podstawą gospodarki we wspólnotach jest własność zbiorowa. Według dynamicznej teorii wspólnoty, jest to ekskluzywna zbiorowość ludzka, którą łączy jakaś trwała więź duchowa, także mentalna czy emocjonalna.
 |
| Kedarnath - sanktuarium duchowej wspólnoty Lajów (Lajapów) w Himalajach |
Wspólnota to zbiorowość, w której dla każdego jej członka suma jego więzi "do wewnątrz" przewyższa sumę więzi "na zewnątrz". Cechami charakterystycznymi dla wspólnoty są wówczas:
- trwałość - nieprzypadkowość, nieprzelotność;
- duchowość - coś co przekracza sferę interesowności (przeciwnie do stowarzyszenia statutowego czy partii);
- ekskluzywność - podział na swoich i obcych (czasem ojkofilia i ksenofobia), gdzie przynależność do wspólnoty jest samoistna (np. narodziny, inicjacja) i dożywotnia;
- tradycja - rozciągłość w czasie: pamięć o zmarłych, troska o żywych, jak i nienarodzonych, dążenie do przetrwania. Intensywnosć troski o wychowanie jest wyrazem żywotności wspólnoty;
- bezwarunkowość przynależności - możemy zwykle należeć tylko do jednej wspólnoty duchowej danego poziomu. Jeżeli wydaje się, że jestesmy członkami dwóch, lub więcej wspólnot (na przykład mniejszości narodowe), o tym do której należymy dowiadujemy się w przypadku konfliktu (np. wojny czy konfliktu).
Cechy wspólnot posiadają: grupy etniczne, rodziny, rody, społeczności lokalne w tym wspólnoty duchowe oparte na tradycjach wedyjskich, sufickich czy kabalistyczno-mistycznych.
Zrzeszenia są zbiorowościami charakterystycznymi i typowymi dla społeczeństwa kapitalistycznego. Zrzeszenie lub stowarzyszenie (z niem. Gesellschaft); w koncepcji Ferdinanda Tönniesa typ zbiorowości społecznej przeciwstawny wspólnocie.
Charakterystyka Gesellschaft w ujęciu Tönniesa
Jednostki społeczne powiązane są więziami wynikającymi z umów, wyrachowania, bazują one na stosunkach rzeczowych, wynikających z wymiany dóbr materialnych. Jednostki w zrzeszeniach uczestniczą we wzajemnych stosunkach jako osoby odgrywające dane role społeczne. Państwo dominuje jako instytucja kontroli społecznej. Grupy społeczne traktowane są przez jednostki do nich należące w sposób instrumentalny. Zupełnie inaczej wygląda to we Wspólnotach, w tym w Braterskich grupach duchowych. Grupa pierwotna to grupa odznaczająca się ścisłym zespoleniem jednostek poprzez stosunki osobiste i współpracę.
